‘Waarom Sarajevo?’ was de hoofdvraag die me zowel in Nederland voorafgaand, als in Sarajevo zelf tijdens mijn stage gesteld werd! Vanwege mijn late besluit om op SCOPE stage te gaan waren er weinig steden over, maar Sarajevo stond hoog in mijn top 5. De redenen hiervan waren de ligging in het hart van de Balkan en de (recente) historie. Ook de verwachting van de kennis van Engelse taal onder de mensen daar, de gastvrijheid waar ik veel over gehoord had en de bereikbaarheid vanuit mijn reis voorafgaand aan de stage speelden mee. In dit verslag zal ik eerst wat vertellen over de stad Sarajevo, over geneeskunde studeren in Bosnië-Herzegovina, de stage in de kliniek en tot slot over de vrijetijdsbesteding.

Sarajevo

Sarajevo (verouderd Serajewo, Serajevo, Sarajewo) is de hoofdstad en grootste stad van Bosnië en Herzegovina. De stad ligt voor een deel in de Moslim-Kroatische Federatie (kanton Sarajevo) en voor een ander deel in de Servische Republiek. De geschiedenis van Sarajevo voert terug tot het Ottomaanse tijdperk, maar op mij heeft de recente bezetting van 1992-1995 de meeste indruk gemaakt.

De littekens van deze oorlog ook nu nog zichtbaar in de stad, maar het oude centrum met zijn gezellige oosters aandoende straatjes is geheel hersteld, en gloednieuwe gebouwen staan naast gerenoveerde oude panden. Opvallend zijn de vele moskeeen, die gerust naast een (katholieke) kerk staan. Indrukwekkend zijn de vele begraafplaatsen die over de hele stad verspreid liggen, met op de grafzuilen voornamelijk de jaartallen 1992-1995.

Geneeskunde studeren in Bosnie-Herzegovina

De studie is hier heel anders opgezet dan in Nederland. Onderwijs wordt per vakgebied gegeven, zo bestaat bijvoorbeeld het tweede jaar volledig uit alle anatomie. Examens worden vrijwel altijd mondeling afgenomen, en na 6 jaar succesvol doorlopen te hebben mag je de titel ‘dokter’ voeren. Tijdens de laatste 3 jaar van de studie komt ook de klinische praktijk aan bod, door middel van practica die aan het bed worden gegeven voor een aantal uur per week. Echte co-schappen of stage in de kliniek kennen ze niet, die moet je in het jaar na je afstuderen doorlopen. Of je hiervoor betaald krijgt hangt af van je connecties en het ziekenhuis waar je terecht komt, maar meestal krijg je de helft van een artsensalaris (omgerekend zo’n 250 euro per maand). Je bent in dit jaar ‘stage’ nog niet verantwoordelijk voor patiënten, en mag nog geen medicijnen voorschrijven. Vier dagen per week loop je mee op allerlei afdelingen en na dit jaar leg je een staatsexamen af waarna je bevoegd bent als arts te werken en te starten met een specialisatie.

SCOPE stage op de kinderafdeling

De afdeling van mijn eerste voorkeur was kindergeneeskunde, en ik had het geluk dat ik hier geplaatst kon worden! Het universiteitsziekenhuis van Sarajevo is opgedeeld in losse gebouwen voor elke specialisatie, die bij elkaar op één terrein liggen. De Pedijatrijska Klinika maakte hier tot een half jaar geleden deel van uit in een klein bijgebouwtje, omdat de oorspronkelijke kliniek in de oorlog volledig gebombardeerd was. Sinds maart 2009 is de kliniek herbouwd op de originele locatie (10 minuten van het universiteitsterrein) en in dit gloednieuwe gebouw mocht ik mijn stage lopen.

Op de eerste dag heb ik kennis gemaakt met het hoofd van de kliniek, een ambitieuze, zakelijke maar hartverwarmende dame die me hartelijk welkom heette. Mijn mentor gaf me de keuze of ik op 1 afdeling wilde blijven of wilde roteren door de kliniek. Die laatste optie leek me het leukst, dus ze verwees me door naar de ‘young docters’ omdat die ‘goed engels spraken’. Het bleken 2 meiden te zijn die met hun ‘stage’ bezig waren en ook de komende maand in de kinderkliniek  door moesten brengen. Ik heb samen met hen de maand doorgebracht, door steeds elke twee dagen van afdeling te wisselen. Door hun vertaalkunst en gezelligheid heb ik een ontzettend leerzame en leuke tijd gehad!

Een dag in de kliniek zag er meestal als volgt uit:

8.00-8.30      Overdracht

8.30-8.45      Koffie

8.45-10.00    Voorbereiden en lopen visite op afdeling

10.00-11.00  Bekijken statussen van visite

11.00-13.00  Polikliniek

Soms liep het wat uit, of was er een extra activiteit zoals een college of grote visite tussendoor.

Mijn participatie bestond vooral uit het doen van lichamelijk onderzoek en discussieren met mijn mede-co’s over de patiëntjes. Wat me erg verbaasde was dat niemand zich bekommerde om de ‘young docters’. Ze moeten de arts echt aan hun mouw trekken in de hoop dat ze wat uitleggen, en niemand controleert of ze daadwerkelijk aanwezig zijn. Al het werk wordt voornamelijk door de specialisten en verpleegkundigen gedaan, zelfs de arts-assistenten hebben een kleine rol. Consulten op de polikliniek verlopen chaotisch; er is weinig privacy want de volgende patient loopt gewoon de onderzoekskamer binnen en discussies OVER de patient worden gewoon in bijzijn van kind en ouders gevoerd.

Er is een gebrek aan personeel, zodat de verpleegkundigen en artsen ook alle administratie zelf moeten doen. Dit gebeurt op ieder zijn eigen manier, van een documentenmap op de computer met wordfiles per patient tot ouderwetse mappen met op de typemachine gemaakte patienteninformatie...

Ondanks de chaos en korte werkdagen wordt er toch een hoop werk verzet, kan diagnostiek heel snel gaan door korte wachttijden en is de kennis, ondanks gebrek aan internet in het ziekenhuis, goed op peil. Door geldgebrek zijn bepaalde behandelingen en onderzoeken daar echter niet mogelijk en moet naar het buitenland uitgeweken worden.

Buiten het ziekenhuis: sociale activiteiten 

Ook al nam ik volgens de mensen daar mijn stage wel erg serieus, ik heb op sociaal gebied zeker niet stilgezeten;-) Het sociale programma was wat mager doordat er in oktober maar 2 inkomende studenten waren in Sarajevo (inclusief mezelf). In het eerste weekend zijn we naar een natuurpark aan de rand van de stad geweest, en 2 weekenden in Mostar stonden op de planning. Het eerste weekend was vooral sightseeing, en het tweede weekend bestond vooral uit feesten op de algemene vergadering van BoHeMSA;)

Doordeweeks sprak ik vaak na een ruime middagpauze rond 16.30 af met mijn mede-co’s om te gaan studeren en eten in de stad (dit omdat de bibliotheekfaciliteiten minimaal zijn voor studenten). Een hoop gezelligheid was echter meer aan de orde, en ik moest natuurlijk alle soorten traditioneel eten en drinken uitproberen. Ook ben ik een keer meegeweest naar een dienst in de moskee (Islam is een belangrijke godsdienst in Bosnië-Herzegovina) wat erg indrukwekkend was!

Kortom: ik heb een supertijd gehad in Sarajevo! Ik heb geleerd over cultuurverschillen, wat de impact is van een oorlog op een land (en de zorg) en ook het nodige op medisch gebied. Verder is de gastvrijheid daar iets waar we echt wat van kunnen leren in NL...Dus als je de kans krijgt: ga ook op SCOPE stage.